W wielu zakładach pracy codziennie używa się substancji, które mogą stworzyć atmosferę wybuchową. Pyły, gazy, mgły czy opary pojawiają się nie tylko w dużych zakładach chemicznych. Strefy zagrożenia wybuchem można spotkać również w lakierniach, magazynach paliw, stolarniach, młynach, piekarniach, a nawet w niewielkich warsztatach produkcyjnych. Problem zaczyna się wtedy, gdy przedsiębiorca skupia się wyłącznie na urządzeniach i procedurach, a zapomina o jednej z podstaw bezpieczeństwa - prawidłowym oznakowaniu ATEX.

A kontrola potrafi zwrócić uwagę właśnie na takie „drobiazgi”. Szczególnie że brak oznakowania stref EX jest widoczny od razu. Nie trzeba specjalistycznych pomiarów ani skomplikowanej dokumentacji. Wystarczy wejść na halę i spojrzeć na ścianę.

 

Czym właściwie jest oznakowanie ATEX?

ATEX to zestaw przepisów dotyczących ochrony przed wybuchem w miejscach, gdzie może pojawić się atmosfera wybuchowa. Nazwa pochodzi od francuskiego „ATmosphères EXplosibles”. W praktyce chodzi o odpowiednie zabezpieczenie pracowników, maszyn oraz budynków przed skutkami zapłonu substancji łatwopalnych.

Jednym z obowiązków pracodawcy jest prawidłowe oznaczenie stref zagrożenia wybuchem. Najczęściej stosowanym znakiem jest charakterystyczny żółty trójkąt z czarnym symbolem „EX”. To właśnie on informuje pracowników, serwisantów oraz osoby postronne, że znajdują się w miejscu wymagającym szczególnej ostrożności.

I tutaj pojawia się ważna kwestia - znak ATEX to nie dekoracja ścienna ani element „na wszelki wypadek”. To obowiązkowe oznakowanie wynikające z przepisów BHP i ochrony przeciwpożarowej.

 

Gdzie należy stosować oznakowanie EX?

Właściciele firm często zakładają, że oznakowanie ATEX dotyczy wyłącznie wielkiego przemysłu. Tymczasem strefy EX występują w wielu pozornie zwyczajnych miejscach.

Najczęściej spotyka się je w:

• magazynach paliw i gazów technicznych,
• lakierniach i mieszalniach farb,
• zakładach stolarskich,
• piekarniach i młynach,
• oczyszczalniach ścieków,
• lakierniach proszkowych,
• zakładach chemicznych,
• silosach i magazynach pyłów,
• pomieszczeniach z instalacjami gazowymi,
• stacjach LPG.

W praktyce wystarczy obecność łatwopalnych pyłów lub gazów, aby pojawiła się konieczność wyznaczenia strefy zagrożenia wybuchem.

Co ciekawe, pył mąki czy trocin również może doprowadzić do wybuchu. Brzmi niepozornie, ale historia zna przypadki eksplozji w piekarniach czy zakładach drzewnych. Dlatego właśnie przepisy traktują temat bardzo poważnie.

 

Jak poprawnie oznaczyć strefę zagrożenia wybuchem?

Samo przyklejenie znaku „EX” nie zawsze rozwiązuje temat. Oznakowanie powinno być przede wszystkim widoczne, trwałe i umieszczone przed wejściem do strefy zagrożenia.

Najczęstsze błędy spotykane podczas kontroli to:

• zbyt mały rozmiar znaku,
• słaba widoczność oznaczenia,
• wyblakłe tabliczki,
• oznakowanie zasłonięte regałem lub maszyną,
• brak oznaczeń na wszystkich wejściach do strefy,
• stosowanie znaków niezgodnych z aktualnymi normami.

Warto pamiętać, że znak musi być dobrze widoczny także w trudnych warunkach pracy. Kurz, wysoka temperatura czy wilgoć mogą szybko zniszczyć słabej jakości oznakowanie. Dlatego w zakładach przemysłowych najlepiej sprawdzają się trwałe tabliczki wykonane z odpornych materiałów, takich jak PCV, aluminium czy płyty fotoluminescencyjne.

 

Oznakowanie ATEX a dokumentacja firmy

W wielu firmach oznakowanie EX pojawia się dopiero przed kontrolą. Problem w tym, że inspektorzy zwykle sprawdzają również dokumentację.

Jeżeli w ocenie ryzyka lub dokumencie zabezpieczenia przed wybuchem wskazano strefę zagrożenia, oznakowanie powinno znajdować się także fizycznie w zakładzie. Brak znaków może zostać potraktowany jako naruszenie obowiązków pracodawcy.

Dla pracowników oznaczenia są równie ważne. Dzięki nim wiadomo, gdzie obowiązuje zakaz używania otwartego ognia, telefonów czy urządzeń mogących powodować iskrzenie.

Krótko mówiąc - znak EX często działa szybciej niż najgrubszy segregator z procedurami.

 

Jak dobrać odpowiedni znak ATEX?

Przy wyborze oznakowania warto zwrócić uwagę na kilka elementów:

Rozmiar znaku

Im większa przestrzeń i większa odległość widzenia, tym większy powinien być znak. Mała naklejka na ogromnej hali produkcyjnej zwykle spełnia tylko funkcję „technicznie jest”.

Materiał wykonania

Do pomieszczeń przemysłowych najlepiej wybierać trwałe tabliczki odporne na wilgoć, środki chemiczne i uszkodzenia mechaniczne.

Sposób montażu

W niektórych miejscach lepiej sprawdzają się tablice sztywne, w innych naklejki samoprzylepne. Wszystko zależy od powierzchni oraz warunków pracy.

Zgodność z normami

Oznakowanie powinno być zgodne z obowiązującymi przepisami i normami dotyczącymi znaków bezpieczeństwa.

 

Dlaczego przedsiębiorcy coraz częściej inwestują w profesjonalne oznakowanie?

Jeszcze kilka lat temu wiele firm traktowało oznakowanie BHP jako przykry obowiązek. Dziś sytuacja wygląda inaczej. Rosnąca liczba kontroli, większa świadomość pracowników oraz realne zagrożenia sprawiają, że przedsiębiorcy coraz częściej stawiają na profesjonalne oznakowanie zakładów.

Dobrze oznaczona strefa EX:

• zwiększa bezpieczeństwo,
• ułatwia przejście kontroli,
• ogranicza ryzyko błędów pracowników,
• poprawia organizację pracy,
• buduje profesjonalny wizerunek firmy.

I choć znak ATEX sam w sobie nie zapobiega wybuchowi, to skutecznie przypomina, że w danym miejscu nie ma przestrzeni na przypadkowe działania i „jakoś to będzie”.

A w bezpieczeństwie właśnie o to chodzi - żeby nie testować na własnej firmie, czy przepisy miały rację.